Uznanie ojcostwa

W dzisiejszym wpisie poruszam kwestię ustalenia ojcostwa dziecka, które nie pochodzi z małżeństwa, a zatem nie ma zastosowania domniemanie pochodzenia od męża matki (o którym tutaj). W takich sytuacjach, ustalenie ojcostwa może nastąpić poprzez:

  1. uznanie ojcostwa oraz
  2. sądowe ustalenie ojcostwa.

Dziś skupię się na pierwszym sposobie, który by wywołać skutki, wymaga współpracy obojga rodziców. Sposób drugi nie przewiduje tego rodzaju współpracy, wręcz przeciwnie, przy sądowym ustalaniu ojcostwa może istnieć spór pomiędzy matką i domniemanym ojcem dziecka pozamałżeńskiego.

Rozważając kwestie ustalenia ojcostwa lub macierzyństwa zawsze należy pamiętać o niepodzielności stanu cywilnego człowieka. Sprowadza się to do tego, że nie można dążyć do uznania ojcostwa lub domagać się ustalenia ojcostwa na drodze sądowej, gdy ojcostwa zostało już w jakiś sposób ustalone, tzn. gdy zastosowano domniemanie pochodzenia od męża matki, gdy uznano/ sądowo ustalono ojcostwo. Nie można dążyć do ustalenia ojca dziecka, w sytuacji gdy został on już ustalony. Jeżeli owe ustalenie nie jest zgodne z prawdą, najpierw wytacza się powództwa o zaprzeczenie ojcostwa lub o bezskuteczność uznania, a następnie podejmuje kroki zmierzające do ustalenia stanu cywilnego dziecka,  zgodnego ze stanem faktycznym.

Reguła ta ma także zastosowanie w przypadku ustalania macierzyństwa.


UZNANIE OJCOSTWA

Na wstępie należy wyjaśnić, że uznanie ojcostwa polega na złożeniu przez ojca dziecka oświadczenia, że uznawane dziecko to jego dziecko w znaczeniu biologicznym. By oświadczenie wywołało skutek MUSI zostać potwierdzone przez matkę dziecka (jednocześnie albo w terminie 3 miesięcy od dnia złożenia oświadczenia przez ojca). W razie braku takiego potwierdzenia oświadczenie ojca nie ma żadnego znaczenia, nie wywołuje skutków prawnych. W takiej sytuacji, jedyna szansa na ustalenie ojcostwa możliwa jest poprzez sądowe ustalenie ojcostwa.

Dla zobrazowania i utrwalenia przedstawiam to na poniższym schemacie:

WYWOŁUJE SKUTKI: 

OŚWIADCZENIE WIEDZY OJCA + POTWIERDZENIE PRZEZ MATKĘ = UZNANIE DZIECKA

NIE WYWOŁUJE SKUTKÓW:

OŚWIADCZENIE WIEDZY OJCA + BRAK POTWIERDZENIA PRZEZ MATKĘ = BEZSKUTECZNOŚĆ UZNANIA


Oświadczenie o uznaniu ojcostwa składa się:

  • przed kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego –

– uznać dziecko w tym trybie może mężczyzna, który osiągnął wiek 16 lat i nie ma podstaw do tego, by go ubezwłasnowolnić,

– taki sam wiek musi osiągnąć matka, by potwierdzić oświadczenie uznającego mężczyzny. Oznacza to, że w sytuacji gdy matka ma mniej niż 16 lat, nie ma możliwości ustalenia ojcostwa w trybie uznania,

  • przed konsulem lub inną osobą wyznaczoną do pełnienia roli konsula – 

– jest to możliwe, gdy chociaż jedno z nich (matka albo uznający mężczyzna) jest obywatelem polskim,

  • przed notariuszem, wobec wójta, burmistrza, prezydenta miasta, starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu lub gminy – 

– gdy matce lub uznającemu ojcu grozi bezpośrednie niebezpieczeństwo,

  • przed sądem opiekuńczym –

– w takim trybie uznaje mężczyzna pełnoletni, ale posiadający ograniczoną zdolność do czynności prawnych.

Uznanie ma charakter osobisty, a zatem tylko ojciec może złożyć owe oświadczenie (nie może działać przez przedstawiciela ustawowego). Matka, która potwierdza oświadczenie mężczyzny także może to zrobić tylko osobiście.

 

WAŻNE: NIE MOŻNA UZNAĆ DZIECKA PEŁNOLETNIEGO, CHYBA ŻE ZA JEGO ZGODĄ!

 

Można uznać dziecko:

  • małoletnie (także poczęte a jeszcze nie urodzone),
  • żyjące – jednak można uznać dziecko, które zmarło o ile nie osiągnęło jeszcze pełnoletności, ojciec dziecka może w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o śmierci dziecka złożyć oświadczenie o uznaniu, przy czym musi to zrobić przed dniem, w którym dziecko osiągnęłoby pełnoletność,
  • którego matka jest prawnie ustalona.

 

SKUTKI UZNANIA OJCOSTWA:

  1. stwierdzenie istnienia stosunku pokrewieństwa (charakter deklaratywny) od urodzenia dziecka (czyli ze skutkiem od początku, ex tunc),
  2. nazwisko dziecka to nazwisko wskazane w oświadczeniach rodziców składanych wraz z oświadczeniami o uznaniu,
  3. władza rodzicielska przysługuje także ojcu,
  4. powstanie prawa dziedziczenia,
  5. powstanie obowiązku alimentacyjnego.

 

Środkiem prawnym przysługującym w sytuacji, gdy ojciec uznający nie jest ojcem faktycznym jest powództwo o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa.

 

 

 

 

Literatura:
  1. T. Smyczyński, Prawo rodzinne i opiekuńcze, Warszawa 2016,
  2. Instytucje prawa rodzinnego, J. M. Łukasiewicz (red.), Warszawa 2014.

Dodaj komentarz