Czym jest spadek?

Odpowiedź na postawione w tytule pytanie wydaje się oczywista, ale czy rzeczywiście tak jest? Czy wiemy co podlega dziedziczeniu? Jakie prawa i obowiązki wchodzą w skład spadku?

Odpowiedź w dzisiejszym wpisie.

Spadek to majątkowe prawa i obowiązki zmarłej osoby fizycznej o charakterze cywilnoprawnym. Prawa majątkowe stanowią aktywa spadku, zaś obowiązki, pasywa.

Co to oznacza?

Oznacza to, że spadkobierca w chwili nabycia spadku wstępuje w taką sytuację faktyczną i prawną, w jakiej znajdował się spadkodawca ( o ile przyjmie spadek w sposób prosty, czym innym jest przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza).

Zgodnie z art. 922 w skład spadku wchodzą takie prawa i obowiązki, które:

  • mają charakter cywilnoprawny,

czyli wynikają ze stosunków cywilnoprawnych, w których spadkodawca był zobowiązanym lub uprawnionym.

  • i majątkowy,

taki charakter mają prawa i obowiązki, które związane są z realizacją interesu ekonomicznego (prawa niemajątkowe wygasają w chwili śmierci spadkodawcy, ponieważ są niezbywalne),

  • nie są związane z osobą spadkodawcy w sposób ścisły,

czyli takie prawa i obowiązki, które mają na celu realizację jedynie interesu spadkodawcy,

  • nie przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami,

takie prawa i obowiązki wskazuje ustawa, np. art. 691 KC, który brzmi: W razie śmierci najemcy lokalu mieszkalnego w stosunek najmu lokalu wstępują: małżonek niebędący współnajemcą lokalu, dzieci najemcy i jego współmałżonka, inne osoby, wobec których najemca był obowiązany do świadczeń alimentacyjnych, oraz osoba, która pozostawała faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą. Osoby wymienione w § 1 wstępują w stosunek najmu lokalu mieszkalnego, jeżeli stale zamieszkiwały z najemcą w tym lokalu do chwili jego śmierci.W razie braku osób wymienionych w § 1 stosunek najmu lokalu mieszkalnego wygasa.


W skład spadku wchodzą prawa i obowiązki wynikające z:

  • ogólnych przepisów prawa cywilnego, m. in. możliwość powołania się na zarzut przedawnienia,
  • prawa rzeczowego (także z ograniczonych praw rzeczowych) – m. in. z prawa własności (WYJĄTKIużytkowanie przez osoby fizczyne oraz służebność osobista, co wynika z charakteru tych praw),
  • z prawa zobowiązań – m. in. wynikające z bezpodstawnego wzbogacenia, z obowiązku naprawienia szkody,
  • z prawa rodzinnego – m. in. prawa i obowiązki wynikające z wspólności majątkowej małżonków,
  • z członkostwa w spółdzielni,
  • z bycia wspólnikiem spółki prawa handlowego,
  • z prawa pracy, m. in. roszczenie o wynagrodzenie za wykonaną pracę,
  • z prawa na dobrach niematerialnych, m. in. autorskie prawa majątkowe,
  • prawa wynikające z papierów wartościowych.

Dziedziczeniu podlega także posiadanie (nie jest ono prawem ale pozostaje chronione przez prawo).

Dodatkowo w skład spadku wchodzą:

  • Zgodnie z art. 922 § 3 KC: koszty pogrzebu (zgodnie z przyjętymi zwyczajami), koszty postępowania spadkowego, zaspokojenie roszczeń o zachowek, wykonanie zapisów i poleceń. 
  • Zgodnie z art. 923 KCobowiązek dostarczenie małżonkowi i innym osobom bliskim zmarłego mieszkania i urządzenia domowego, w zakresie dotychczasowym, przez okres 3 m-cy od śmierci.
  • Zgodnie z art. 939 KCzaspokojenie żądań małżonka spadkodawcy dotyczących przeniesienia własności przedmiotów urządzenia domowego ponad jego udział.
  • Zgodnie z art. 938 i 966 KC: dostarczenie środków utrzymania dziadkom spadkodawcy.

Co nie wchodzi w skład spadku?

Nie przechodzą na spadkobiercę prawa oraz obowiązki wynikające z:

  • prawa publicznego, np. prawa karnego, administracyjnego. etc.
  • zobowiązań spadkodawcy, których realizacja uzależniona jest od określonych cech indywidualnych, np. umowa o dzieło, także umowa zlecenie, prawa i obowiązki z umowy spółki cywilnej, chyba że umowa stanowi inaczej.
  • z naruszenia dóbr osobistych lub gdy mają na celu realizację jedynie interesu spadkodawcy, np. roszczenie o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę (chyba że, zostało stwierdzone na piśmie lub gdy  powództwo wytoczono jeszcze za życia spadkodawcy), użytkowanie osobiste, prawo dożywocia,
  • także prawo do renty i emerytury,
  • niektórych przepisów prawa rodzinnego, np. prawo żądania rozwodu, ustalenia ojcostwa, unieważnienia małżeństwa, a także wynikające z obowiązku alimentacyjnego (chyba że raty stały się wymagalne).

 

 

Literatura:
A. Doliwa, Prawo spadkowe, Warszawa 2012.
L. Kaltenbek- Skarbek, W. Żurek, Prawo spadkowe, Warszawa 2012.

Dodaj komentarz