Młodociany a nieletni

W mowie potocznej często zdarza się, że prawnokarne pojęcia młodociany i nieletni używane są zamiennie. Jest to błąd, ponieważ to określenia o zupełnie odrębnym znaczeniu, o czym w dzisiejszym wpisie.

Definicję pojęcia młodociany odnajdujemy w art. 115 § 10 Kodeksu karnego. Brzmi ona następująco:

Młodocianym jest sprawca, który w chwili popełnienia czynu zabronionego nie ukończył 21 lat i w czasie orzekania w pierwszej instancji 24 lat.

Młodociany może być zatem osobą pełnoletnią, jednakże w chwili popełnienia przestępstwa ma mniej niż 21 lat.  Z uwagi na młody wiek zasady ponoszenia odpowiedzialności uregulowane są nieco inaczej. Wymierzenie kary ma przede wszystkim walor wychowawczy. Mając na uwadze młody wiek sprawcy należy w taki sposób dostosować karę za popełniony czyn, by miała ona działanie pozytywne, a nie destrukcyjne.

Sąd może, względem młodocianego, zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

W przypadku gdy sąd zawiesi wykonanie kary, okres próby wynosi od 2 do 5 lat.

Ponadto wobec młodocianego, który dopuścił się przestępstwa umyślnego, obowiązkowy jest dozór przez okres trwania próby.

Jeżeli zaś młodociany dopuścił się występku przed ukończeniem 18 roku życia sąd zamiast kary może zastosować środki wychowawcze, lecznicze albo poprawcze przewidziane dla nieletnich,

ale muszą przemawiać za tym:

  • okoliczności sprawy oraz
  • stopień rozwoju sprawcy, a także
  • jego właściwości i warunki osobiste.

Nieletni to osoba, która przed popełnieniem czynu nie ukończyła 17 roku życia ( jest to dolna granica odpowiedzialności karnej). Co do zasady nieletni nie podlega odpowiedzialności karnej. Jest to zatem okoliczność wyłączająca winę.

Prawo przewiduje jednak sytuacje, w których nieletni może odpowiadać na gruncie przepisów Kodeksu karnego. Ma to miejsce w sytuacji gdy dopuścił się następujących przestępstw:

  • zamach na życie Prezydenta RP (art. 134),
  • zabójstwo (art. 148 §§ 1, 2 i 3)
  • spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 156 §§ 1 i 3)
  • sprowadzenie zdarzenia, które zagraża życiu lub zdrowiu wielu osób lub mieniu w wielkich rozmiarach ( art. 163 §§ 1 i 3)
  • przejęcie kontroli nad statkiem wodnym lub powietrznym poprzez zastosowanie podstępu lub gwałtu na osobie lub poprzez groźbę bezpośredniego użycia takiego gwałtu ( art. 166)
  • katastrofa w ruchu wodnym, lądowym lub powietrznym ( art. 173 §§ 1 i 3)
  • zgwałcenie z inną z osobą, wobec małoletniego poniżej 15 roku życia, wobec wstępnego, zstępnego, przysposobionego, przysposabiającego, brata lub siostry, lub ze szczególnym okrucieństwem (art. 197 §§ 3 i 4)
  • czynna napaść na funkcjonariusza publicznego, której skutkiem jest ciężki uszczerbek na zdrowiu jego lub osoby mu przybranej ( art. 223 § 2)
  • wzięcie zakładnika (art. 252 §§ 1 i 2)
  • rozbój ( art. 280)

i dodatkowo:

  • okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju sprawcy,
  • jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają,
  • a w szczególności, jeżeli poprzednio stosowane środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne. 

Kara wymierzona nieletniemu nie może przekraczać dwóch trzecich górnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego za przypisane sprawcy przestępstwo. Na przykładzie można zobrazować to następująco: granice ustawowego zagrożenia karą za przestępstwo rozboju to od 2 do 12 lat pozbawienia wolności. W przypadku nieletniego, który dopuścił się takiego czynu, maksymalna kara orzeczona za to przestępstwo nie może przekroczyć 8 lat (2/3 x 12 = 8).

Sąd może zastosować  nadzwyczajne złagodzenie kary.


Sprawy nieletnich regulowane są Ustawą o postępowaniu w sprawach nieletnich.

 

Dodaj komentarz