Darowizna

Darowizna to umowa uregulowana w art. 888- 902 Kodeksu Cywilnego.

Definicję darowizny odnajdujemy w art. 888 Kodeksu Cywilnego, który brzmi następująco:

Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego

kosztem swego majątku.

Z definicji wynika wprost, że darowizna to świadczenie bezpłatne, co oznacza, że darczyńca nie może nic otrzymać w zamian, nawet w przyszłości.

Stronami umowy darowizny są darczyńca oraz obdarowany. Dla oświadczeń woli stron umowy wymaga się różnych form, w przypadku darczyńcy jest to akt notarialny (pod rygorem nieważności), a gdy chodzi o obdarowanego to forma jest co do zasady dowolna ( chyba że przepis szczególny wymaga zachowania określonej formy).

Co w sytuacji gdy darczyńca nie złożył oświadczenia w formie aktu notarialnego?

Darowizna staje się ważna, jeśli świadczenie przyrzeczone spełniono (konwalidacja nieważnej czynności prawnej na skutek jej wykonania).


W związku z zawarciem umowy darowizny po stronie darczyńcy i obdarowanego pojawiają się określone prawa oraz obowiązki.

DARCZYŃCA

Obowiązki darczyńcy to:

  • wykonanie darowizny,
  • zapłacenie odsetek w razie opóźnienia spełnienia świadczenia( jednakże liczonych dopiero od momentu wytoczenia powództwa a nie od dnia wymagalności świadczenia!),
  • naprawienie szkody, która powstała na skutek tego, że darczyńca nie zawiadomił obdarowanego o wadach, o których miał wiedzę (chyba że wada była łatwo zauważalna).

OBDAROWANY

Podstawowe uprawnienie obdarowanego to prawo żądania spełnienia świadczenia.

Jeżeli darczyńca popadł w niedostatek na skutek dokonania darowizny to po stronie obdarowanego powstaje obowiązek dostarczenia darczyńcy środków niezbędnych do zaspokojenia jego usprawiedliwionych potrzeb albo w celu spełnienia jego ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może zwolnić się z tego obowiązku poprzez zwrot darczyńcy wartości wzbogacenia. Popadnięcie w niedostatek nie jest jednak podstawą do odwołania darowizny.

DAROWIZNA CUM MODO

Jest to darowizna,w której zawarto polecenie. Taka darowizna jest przysporzeniem przekazanym obdarowanemu, który wykorzysta je dla realizacji poleconego celu. Wówczas po stronie obdarowanego powstaje obowiązek oznaczonego działania lub zaniechania.

Do wykonania polecenia uprawniony(tzn. darczyńca, a po jego śmierci – spadkobiercy lub, w określonych przypadkach, uprawniony organ państwowy), może żądać wypełnienia polecenia, ale nie może w tym celu skorzystać z przymusu państwowego

Istnieje możliwość zwolnienia się od tego obowiązku poprzez zwrot (w naturze) przedmiotu darowizny.

Odmówić wypełnienia polecenia może tylko wtedy gdy jest to usprawiedliwione na skutek istotnej zmiany stosunków.


Czy darowiznę można odwołać?

Owszem, można. Jednak sposób zależy od tego czy została już wykonana czy jeszcze nie.
Darowizna wykonana oznacza, że zawarto umowę oraz wydano przedmiot darowizny. Może zostać odwołana tylko w razie rażącej niewdzięczności obdarowanego względem darczyńcy.
Darowizna niewykonana oznacza, że umowa darowizny została zawarta, prawo majątkowego przeszło na obdarowanego ale nie doszło jeszcze do wydania przedmiotu darowizny. Darczyńca może odwołać taką darowiznę w sytuacji gdy jego sytuacja majątkowa uległa tak drastycznemu pogorszeniu, że dokonanie darowizny wywoła poważny uszczerbek w jego własnym utrzymaniu lub w obowiązkach alimentacyjnych, a  także w przypadku rażącej niewdzięczności obdarowanego względem darczyńcy.

Termin „rażąca niewdzięczność” to termin niezdefiniowany, pozostawiony sądowi do rozważenia. Panuje przekonanie, że musi charakteryzować się świadomością w naruszeniu obowiązków ciążących na obdarowanym względem jego darczyńcy i powodujące krzywdę.

Kto, oprócz darczyńcy, może odwołać darowiznę?
  • spadkobiercy darczyńcy – jednakże ich uprawnienie jest ograniczone, ponieważ mogą odwołać darowiznę tylko wówczas, gdy wykażą takie przyczyny niewdzięczności, na które mógł powołać się darczyńca, jeżeli w chwili śmierci sam był uprawniony do odwołania oraz w sytuacji, gdy obdarowany umyślnie zabił lub doprowadził  darczyńcę do śmierci,
  • doradca tymczasowy – jako przedstawiciel ustawowy ustanowiony przez sąd w toku procesu o ubezwłasnowolnienie darczyńcy.

Czy odwołanie darowizny nieruchomości wywołuje skutek obligacyjny i rzeczowy?

Nie, tylko obligacyjny. Dla wywołania skutku rzeczowego konieczne jest złożenie oświadczenia w przewidzianej prawem formie.

Nieco łatwiej zobrazować to na przykładzie:  przedmiotem umowy darowizny jest dom. Odwołanie darowizny na skutek rażącej niewdzięczności obdarowanego nie skutkuje przeniesieniem własności nieruchomości na darczyńcę, czyli dom nadal jest własnością obdarowanego. W momencie odwołania darowizny, po stronie obdarowanego pojawia się obowiązek zwrotu nieruchomości. Dla wywołania tego skutku konieczne jest złożenie oświadczenia w formie aktu notarialnego.

Czy odwołanie darowizny ruchomości wywołuje skutek obligacyjny i rzeczowy?

Tak, zarówno skutek obligacyjny jak i rzeczowy.

Darowizny nie można odwołać gdy:

  1. darczyńca przebaczył obdarowanemu,
  2. po upływie 1 roku od dnia, w którym uprawniony powziął wiedzę o niewdzięczności,
  3. gdy darowizna czyni zadość zasadom współżycia społecznego,
  4. po śmierci obdarowanego.

ROZWIĄZANIE UMOWY DAROWIZNY

Gdy chodzi o darowiznę niewykonaną mogą ją rozwiązać strony umowy.

Sąd może tego dokonać gdy jest nadmierna i dokonana przez osobę, które potem została ubezwłasnowolniona.

Termin na rozwiązania umowy darowizny wynosi 2 lata od dnia jej wykonania.


PODATEK OD DAROWIZN
Obowiązkowi podatkowemu podlegają osoby fizyczne, które otrzymały darowiznę, której wartość przekracza wysokość kwoty wolnej od podatku.
W którym momencie powstaje obowiązek podatkowy?
W momencie złożenia oświadczenia przez darczyńcę (akt notarialny).
Co w sytuacji gdy oświadczenia nie złożono w przewidzianej formie aktu notarialnego?
Wówczas obowiązek powstaje z chwilą wykonania darowizny.
Opodatkowaniu nie podlega majątek, którego czysta wartość nie przekracza:
  • 9637 zł – dla osób należących do 1. grupy podatkowej (małżonek, wstępni , zstępni, pasierb, ojczym, maco- cha, rodzeństwo, teściowie, zięć, synowa),
  • 7276 zł – dla osób należących do 2. grupy podatkowej (zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonkowie rodzeństwa małżonków, małżonkowie innych zstępnych),
  • 4902 zł – dla osób należących do 3. grupy podatkowej (pozostali nabywcy).

Jak obliczyć kwotę wolną od podatku?

Należy zsumować wartość rynkową otrzymanej darowizny i wartość majątkową rzeczy i praw nabytych od tej samej osoby w ciągu 5 lat, które poprzedzały rok, w którym zawarto umowę darowizny.

Jeżeli suma przekracza kwotę wolną od podatku obdarowany jest zobowiązany do złożenia we właściwym urzędzie skarbowym zeznania podatkowego SD -3, czyli o nabycia rzeczy i praw majątkowych, w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania darowizny.

Istnieją dwie sytuacje, w których obdarowany nie musi składać SD – 3 i są to:

  1. wartość przysporzenia nie przekracza kwoty wolnej od podatku
  2. umowa darowizny została zawarta w formie aktu notarialnego.

 

O zwolnieniach dla najbliższej rodziny już wkrótce.

2 Replies to “Darowizna”

  1. Co to jest skutek obligacyjny i rzeczowy ? Pozdrawiam, niech moc będzie z Tobą!

  2. W kontekście wyżej opisanej darowizny skutek obligacyjny odnosi się do nieruchomości, stwarza po stronie obdarowanego obowiązek przeniesienia własności nieruchomości (tzn. pomimo odwołania darowizny nieruchomość jest własnością obdarowanego, trzeba dodatkowo podjąć czynności celem przeniesienia własności na darczyńcę). Skutek rzeczowy powoduje „automatyczne” przeniesienie własności w momencie odwołania darowizny. Skutek rzeczowy odnosi się do rzeczy ruchomych.
    Mam nadzieję, że rozjaśniłam:)
    Pozdrawiam!

Dodaj komentarz